Ouderen 2 x per week krachttraining: besparing van miljarden euro’s per jaar
Een redelijke kwantitatieve inschatting van wat het maatschappelijk zou kunnen opleveren in zorgkostenbesparing wanneer 1 miljoen ouderen twee keer per week krachttraining doen en daardoor fitter en gezonder blijven. Hoewel exacte cijfers uit grootschalige landelijke interventiestudies nog zeer beperkt zijn, kunnen we wel extrapoleren op basis van bestaande wetenschappelijke economische evaluaties, epidemiologische data over valgerelateerde zorgkosten en sarcopenie.
Veel voorkomende zorgkosten gerelateerd aan ouderen
- Valincidenten en ziekenhuiszorg
- Gemiddelde zorgkosten per val (inclusief eerste hulp en ziekenhuisopnamen) liggen volgens een recente systematische review €13.600 per valincident (2022-prijzen), en kunnen bij opname zelfs oplopen tot € 30.300 afhankelijk van ernst en verblijfsduur. (bmjopen.bmj.com)
- Extra kosten bij sarcopenie
- Ouderen met sarcopenie — een aandoening waarin spiermassa en -kracht afnemen — hebben in Nederlandse context gemiddeld € 11.168 meer aan zorgkosten per persoon per jaar in vergelijking met leeftijdsgenoten zonder sarcopenie. (proeducation.nl)
Mogelijke reducties door krachttraining
- Minder valincidenten
Krachttrainings- en oefeninterventies (waaronder weerstands- en balanstraining) kunnen het risico op vallen aanzienlijk verlagen; sommige programma’s laten tot 45 % vermindering in valrisico zien. (PubMed)
Rekenvoorbeeld:
- Normaal valincidentie-percentage in actieve 65+ populatie: stel 30 % per jaar.
- Bij 1.000.000 ouderen → 300.000 mensen vallen jaarlijks.
- Met effectiviteit van 45 % reductie kom je op 135.000 vallen per jaar.
- Gemiddelde besparing 135.000 × €13.600 = €1,84 miljard per jaar aan directe valzorgkosten (triage, huisarts, ziekenhuis).
Let op: dit is een grove benadering; werkelijke cijfers variëren naar leeftijd, gezondheidstoestand en zorgsysteem.
- Minder kosten door sarcopenie en zorggebruik
Krachttraining vermindert spierverlies en kan de incidentie/symptomen van sarcopenie vertragen of verminderen, wat naar schatting € 11.168 per persoon per jaar aan extra zorgkosten kan besparen of verlaagd worden. (proeducation.nl)
Rekenvoorbeeld:
- Stel 30 % van de 1 miljoen ouderen kampt (of zou kunnen kampen) met sarcopenie zonder interventie → 300.000 personen.
- Als krachttraining deze groep gezond houdt én de zorgkosten gelijk kan trekken met gezondere ouderen wordt de berekening dan: 300.000 × €11.168 = €3,35 miljard besparing per jaar.
Dit is een theoretische maximumbesparing, afhankelijk van het succes van interventie, maar het geeft wel de orde van grootte aan.
- Lagere algemene zorgkosten
Economische evaluaties van krachttraining interventies tonen dat weerstandstraining leidt tot lagere algehele zorggebruikskosten — o.a. minder afspraken, minder medicatiegebruik en minder valgerelateerde hulpverlening — zelfs in korte interventies van 6–12 maanden. (PubMed)
Samenvatting van de geschatte impact
Als 1 miljoen ouderen structureel twee keer per week krachttraining doen:
Soort besparing Indicatieve jaarlijkse besparing (€)
Verminderde valincidenten €1,8 miljard
Minder sarcopenie-gerelateerde zorgkosten €3,3 miljard
Lager algemeen zorggebruik (overige effecten)
+ aanvullende besparing
Totale maatschappelijke besparing (bij grove extrapolatie): €5 – 7 miljard per jaar of meer, afhankelijk van:
- de daadwerkelijke effectiviteit van training in praktijk;
- demografische factoren (leeftijd, comorbiditeit);
- gezondheidszorgsysteemkosten in Nederland.
Voorwaarden en nuances
Deze besparingen zijn geschatte extrapolaties — geen exacte voorspellingen.
Ze gaan uit van effectieve implementatie (adherentie ongeveer 80 %, juiste intensiteit, goede begeleiding).
Sociaal-economische voordelen (minder arbeidsuitval bij mantelzorgers, minder sociale isolatie, hogere productiviteit of kwaliteit van leven) zijn hier nog niet eens bij inbegrepen die kunnen de maatschappelijke waarde nog verder verhogen.
Conclusie
Preventieve krachttraining — bijvoorbeeld twee sessies per week van 45–60 minuten — voor 1 miljoen ouderen kan naar schatting tot miljarden euro’s per jaar aan zorgkosten besparen door:
- minder valincidenten;
- verminderde sarcopenie-gerelateerde zorguitgaven;
- algemene verlaging van zorggebruik.
Onderbouwing:
Deze berekeningen zijn gebaseerd op wetenschappelijke economische evaluaties en ziektekostgegevens uit publicaties over weerstandstraining en de financiële impact van sarcopenie/valpreventie. (PubMed)
hieronder een overzicht van de studie en bronnen voor belangrijkste uitkomsten en de gerapporteerde kosteneffectiviteit / zorgkosten-impact
Liu-Ambrose et al., 2013 (PMID: 23690976)
Vrouwen 70–80 j., mild cognitive impairment
Weerstandstraining 2×/wk vs. balans & toning 6 mnd Betere executive function, fysiek functioneren
Martinez-Vizcaino et al., 2024 (PMID: 41015204)
Ouderen met verminderde functionele capaciteit Multicomponent training (kracht + balans + aerobe) 6 mnd ↑ SPPB, ↑ mobiliteit
Dorhout et al., 2021 – ProMuscle in Practice
Kwetsbare, thuiswonende ouderen Dieet + weerstandstraining 6–12 mnd ↑ SPPB, ↑ spierfunctie
Sevil-Serrano et al., 2022 (systematic review, ≥60 j.; PMID: 35104563)
Ouderen >60 j. (15 studies) Oefenprogramma’s met spierversterking 3–24 mnd
Functionele winst, valreductie
Maturitas review 2022 (ScienceDirect)
Community-dwelling ouderen Programma’s met o.a. weerstandstraining varieert Valpreventie, functioneren
Weerstandstraining = meest kosteneffectieve component t.o.v. multimodaal
Lokale casus Limburg (VGZ-programma) Gemeentelijke ouderenpopulatie Geïntegreerde valpreventie incl. kracht/balans
±2,5 jr 617 vallen voorkomen > €1,1 mln zorgkosten bespaard (praktijkdata)
Afkortingen: SPPB = Short Physical Performance Battery
Gebruik & interpretatie
- Studies verschillen in opzet (pure kracht vs. multicomponent), maar laten consistente functionele winst én gunstige kostenprofielen zien.
- De sterkste economische signalen komen uit programma’s met 2× per week krachttraining (vaak gecombineerd met balans / mobiliteit).
- Praktijkcasussen bevestigen dat valreductie via training directe zorgkosten kan verlagen (SEH, ziekenhuisopname, herstelzorg).